– Interview met Bercan Günel in Magazine Fier! – special najaar 2017 editie

Stel dat álles mogelijk is, wat zou je dan willen doen? Door deze vraag te stellen, is het volgens topvrouw Bercan Günel (54) mogelijk om de kracht aan te boren die van nature in elk mens aanwezig is. ‘Ook jonge vrouwen die zijn misbruikt of mishandelt hebben talent en een toekomst. Wat zij nodig hebben, is ruimte en veiligheid om hun potentieel zich kan manifesteren.’

Haar sterke overlevingsmechanisme heeft Bercan ver gebracht in het leven, al had ze in haar eigen jeugd in Turkije graag een plek als Fier gehad. In de voorbereiding als spreker op het vierde jaarcongres Huiselijk Geweld sprak de bezielde ondernemer met oud-cliënten van Zahir. ‘De wijsheid van deze jonge vrouwen heeft mij diep geraakt. Bij Fier vonden ze een veilige plek en de ruimte om zichzelf te ontplooien, elk op hun eigen manier. Ze hebben geleerd te relativeren, te analyseren en – dat trof mij het meest – te redeneren vanuit zichzélf, vanuit de talentvolle mens die ze zijn, in plaats vanuit de mishandeling die hen is overkomen. Geen slachtoffers, maar jonge vrouwen die leerden leven met de pijn van hun verleden en nu vooral naar hun toekomst kijken.’

Ruimte en veiligheid

De pijn blijft altijd ergens op een plekje vanbinnen, is Bercan haar eigen ervaring. Ze werd vanaf haar vroegste jeugd mishandeld zonder dat er iemand voor haar opkwam. ‘Iedereen in mijn omgeving zag, hoorde of voelde aan wat er gebeurde, maar niemand deed iets. En helaas was er geen organisatie als Fier die me veiligheid bood. Nu zie ik wat een verschil dat kan maken, daarom ben ik alle hulpverleners dankbaar voor het waardevolle werk dat zij doen. Het emotionele verwerkingsproces vraagt daarbij zeker aandacht, maar belangrijker dan de meegemaakte narigheid is het potentieel van deze jonge mensen. Want het gaat erom hoe je vérder gaat. Zij hebben daarom vooral ruimte en veiligheid nodig om zichzelf en hun talent te (her)vinden.’

Bercan zocht die ruimte en veiligheid op haar eigen manier. ‘Als kind was ik gefascineerd door atomen en ons zonnestelsel. Ik vluchtte in de wereld van astronomie via het lezen van boeken. Mijn nieuwsgierigheid leidde me weg van de mishandelingen, deed me beseffen dat er zoveel meer is. Op mijn eigen talenten had ik toen nog geen zicht, ik liet me leiden door mijn gevoel. Op mijn twaalfde was ik radeloos, er was geen geld, maar ik had wel verwachtingen van het leven. Wat te doen? Ik was goed in wiskunde en ging bijlessen geven. Dat heeft me enorm geholpen: vanuit mijn liefde voor wiskunde kon ik van betekenis zijn voor anderen én financiële mogelijkheden creëren. Dat was de eerste stap in mijn ontwikkeling als zelfstandige, onafhankelijk vrouw.’

Innerlijke stem

‘Het zoeken naar mijn eigen weg in het leven ging gepaard met veel vallen en opstaan. Mijn insteek was: hoe meer je probeert kansen te pakken, hoe meer je bereikt. Dat ging ook weleens mis, waardoor ik nog meer littekens kreeg, maar dat hield me niet tegen. Met die mishandelingen thuis was het dieptepunt immers al bereikt, erger kon het niet. Zo kun je soms juist uit de diepste ellende kracht putten, vanuit het besef: zó kan ik niet verder, ik moet iets doen, anders blijf ik eeuwig in deze situatie! Ik denk dat de jonge vrouwen die bij Fier terecht komen dat heel goed voelen. Zelfs als zij thuis nooit hebben geleerd autonoom te denken, weten ze ergens diep vanbinnen dat het niet klopt wat hun is overkomen. En die innerlijke stem, dáár moeten we naar luisteren.’

Bercan ziet graag dat jonge vrouwen in afhankelijke situaties zelf naar hun innerlijke stem leren luisteren en dat hulpverleners doelbewust ruimte geven aan die stemmen. ‘Want daarin schuilt de kracht. Als we hen alleen benaderen als een slachtoffer, dan blijven ze een leven lang slachtoffer. Deze vrouwen zijn niet wat hen is overkomen; ze zijn hun talent en hun eigen karaktereigenschappen. Daarom geloof ik dat het zinvol is om in de hulpverlening te focussen op het ontplooien van dat talent. Wat zijn hun ideeën? Waar staan ze nu, wat willen ze nu en wat kunnen ze nu? En waar dromen ze van? Als jonge mensen de ruimte en veiligheid ervaren voor het ontwikkelen van hun potentieel, dan heb ik er alle vertrouwen in dat zij hun eigen weg vinden, zonder dat wij daarop te hoeven sturen.’

Meer wegen naar Rome

Talent ontplooien betekent voor de succesvolle zakenvrouw en ondernemer niet dat we voortdurend moeten hameren op het belang van een opleiding. ‘School is één van de instrumenten, maar heeft vaak nog weinig gevoelswaarde bij jonge mensen’, stelt Bercan. ‘Beter is eerst te vragen wat iemand wil doen als álles mogelijk is. Wie het antwoord op die vraag zoekt, boort energie aan en van daaruit volgt vanzelf wat nodig is. Dat kan een opleiding zijn, want een diploma is nu eenmaal handig in onze samenleving, maar er zijn ook andere wegen die naar Rome leiden. En de weg zal ook steeds veranderen naarmate iemand zich ontwikkelt. De grootste uitdaging is om bij elke stap in contact te blijven met het eigen innerlijke weten: wat wil ík op dit moment? Anders blijf je bezig met het voldoen aan verwachtingen van anderen.’

De kracht om vanuit jezelf te denken en stappen te zetten, zit volgens Bercan in elke vrouw. ‘Twijfel daar nooit aan, want het is in ieder mens aanwezig. Ook in vrouwen die opgroeien in een familiecultuur en niet leren om voor zichzelf te denken en te beslissen. Het is voor hen wel een stuk lastiger, zeker als de situatie thuis niet veilig is. In gezonde familieverhoudingen is er geen sprake van honderd procent afhankelijkheid als kinderen opgroeien. Het is tweerichtingsverkeer, ook de kinderen hebben een aandeel in de familie en mogen ouders aanspreken als zij het niet goed doen. Kinderen weten het feilloos als iets niet klopt, maar als het thuis niet veilig is, dan durven zij hun rol niet meer te pakken. Dan kunnen we alleen maar hopen dat er van buitenaf hulp komt of dat ze luisteren naar die innerlijke stem en zelf op zoek gaan naar een veilige plek zodra ze oud genoeg zijn.’

Tussen culturen

Wat als het vinden van een veilige plek betekent dat je het vertrouwde achter je moet laten? De consequenties van een leven los van je familie of tussen verschillende culturen zijn volgens Bercan een persoonlijke kwestie. ‘Je kunt verloren raken, maar het kan je autonomie juist ook versterken. Zelf liet ik mijn familie achter en inmiddels woon ik langer in Nederland dan in Turkije. Ook al liggen mijn roots daar, ik voel me Nederlandse. Ja, ik ben gediscrimineerd en nog altijd vragen mensen mij waar ik vandaan kom, maar leven in verschillende werelden leerde mij relativeren en heeft bijgedragen aan mijn onafhankelijke positie. Soms is het eenzaam, want waar hoor ik bij? Op die momenten zijn mijn twee kinderen onmisbaar, zij zijn mijn thuis en mijn cultuur.’

Haar hart gaat uit naar alle meisjes en jonge vrouwen die worden gebruikt, misbruikt, uitgehuwelijkt, achtergelaten of opgesloten. Eer van de familie, cultuur: uit welke naam het ook gebeurt, volgens Bercan stopt het vernederen van vrouwen pas als er wereldwijd evenveel vrouwen als mannen in echte besluitvormingsorganen zitten, van politiek en instellingen tot het bedrijfsleven. ‘Dan is zichtbaar dat vrouwen dezelfde positie, rechten en gelijkwaardigheid hebben, dan kunnen vrouwen zelf invloed uitoefenen, machtsmisbruik stoppen en bijdragen aan veilige omstandigheden waarin ook vrouwen hun potentieel kunnen manifesteren. Daaraan bijdragen – van de opvoeding thuis tot de beslissingen in boardrooms – is de rode draad in mijn leven en de missie waar ik me voor blijf inzetten, want we hebben nog een lange weg te gaan.’

Leiderschap tonen

‘Het is belangrijk dat we elkaar helpen te excelleren en leiderschap te tonen in ons eigen leven’, besluit Bercan. ‘Mijn volwassen dochter loopt in het bedrijfsleven nog tegen dezelfde m/v-issues aan als ik dertig jaar geleden, daardoor besef ik meer dan ooit hoezeer we creativiteit en andere manieren van denken nodig hebben. Niet aanpassen aan de traditionele bolwerken, maar vanuit ieders persoonlijke kracht in samenspel nieuwe wegen betreden. Daarom werd ik zo getroffen door de wijsheid van de jonge vrouwen die ik sprak bij Fier. Zij vonden daar de ruimte en veiligheid om hun stem te laten horen en hun talent te ontplooien. Dat is vooruitgang. Na alles wat hen is overkomen, gaan zij verder met hun leven en willen ze op hun eigen manier van betekenis zijn voor de maatschappij. Of zij nu een toppositie bereiken of iets anders doen, voor mij maakt het feit dat zij hun eigen weg durven gaan deze vrouwen tot inspirerende rolmodellen.’


Loopbaan Bercan Günel in vogelvlucht

Ze studeerde bedrijfseconomie en werd financieel specialist; eerst in Turkije, later bij een vestiging van hetzelfde accountantsbureau in Amsterdam. Daarna vervulde Bercan diverse management- en bestuursfuncties, richtte succesvolle ondernemingen op en zette als executive searcher topvrouwen op de kaart via Woman Capital. Als huidig managing partner bij NGL International, boardroom consultant, commissaris, executive coach en auteur van het boek ‘We hebben al een vrouw’ richt Bercan zich op vernieuwing in leiderschap. Rode draad zijn haar pleidooien voor meer gender- en culturele diversiteit in de top van het bedrijfsleven.