“Bedrijfsleven, overheid en samenleving kunnen niet zonder elkaar”

De derde bijeenkomst in onze serie The Transformation Dialogues ging op 12 september 2019 meteen inspirerend van start in De Balie in Amsterdam. We verheugden ons bij NGL International op een interessante gedachtewisseling met de twee panelleden: Herman Tjeenk Willink, minister van staat en voormalig vicepresident van de Raad van State, en Herna Verhagen, CEO van PostNL. Ze zijn geïnterviewd door Bercan Günel.

Het recente boek van Herman, ‘Groter denken, kleiner doen’, bood een fraai startpunt voor de discussie. De auteur opende de sessie met een korte samenvatting van zijn ideeën.
Zijn betoog vindt u hier.

De democratische rechtsorde
In elke samenleving gelden regels voor hoe overheid, instellingen, bedrijven en burgers met elkaar omgaan; dat noemen we in Nederland de democratische rechtsorde. De overheid moet die koesteren en bewaken, want de rechtsorde is niet alleen het fundament voor een stabiele, gematigde samenleving – het is ook een verbindende factor in de maatschappij.

Maar in de afgelopen 50 jaar heeft het functioneren van de overheid de democratische rechtsorde eerder aangetast dan bestendigd. Naarmate die overheid zich steeds meer richtte op economische welvaart via de private sector en het bedrijfsmatig denken ook binnen de overheid zelf de overhand kreeg, werd het normatieve karakter van de democratische rechtsorde verwaarloosd. Dat is riskant als door de ontzuiling eertijds bestaande verbindingen zijn geërodeerd. Terwijl de democratische rechtsorde juist een inclusief concept hoort te zijn.

Het systeem hapert, en dat zie je aan verschillende ontwikkelingen. Een paar voorbeelden. Bij economisch hoogtij nemen de verschillen tussen rijk en arm toe in plaats van af. De bovenwereld en de onderwereld raken steeds meer vervlochten. De deskundigheid van professionals zoals artsen, agenten en leraren wordt met steeds meer wantrouwen bezien. Publieke en private verantwoordelijkheden lopen in elkaar over en het evenwicht tussen politiek, bestuur en rechtspraak is uit balans en de trias politica raakt uit balans.

 

Herijking

Herman benadrukte dat de democratische rechtsstaat de enige staatsvorm is die in staat is tot vreedzame evolutie en daarvoor ook bedoeld is. Daarom is het des te verontrustender dat de overheid steeds minder in staat is om haar taak naar behoren te vervullen: het vertegenwoordigen en verdedigen van de maatschappelijke waarden. Dat besef moet terug en dat betekent meer aandacht voor het inclusieve karakter van de democratische rechtsorde en de waarden die daaraan ten grondslag liggen.

De overheid is geen bedrijf. We moeten anders kijken naar en denken over de rol en activiteiten van de overheid: niet meer ten gunste van de economische welvaart via de private sector, maar juist ten dienste van de democratische rechtsorde. Maar dat vraagt meteen óók om een herijking van de positie en verantwoordelijkheden van het bedrijfsleven. Zijn de ondernemingen in Nederland een pijler onder de democratische rechtsorde, of zijn ze er of een obstakel voor?

Meer doen
Herna Verhagen beaamde dat we de verbindingen in de samenleving te veel zijn gaan zien als ‘contracten’. Bedrijven en overheidsinstanties doen er juist goed aan om verder te denken. Herna’s advies is helder. Stel jezelf de vraag: Wat kan ik méér doen? Daarin vind je het antwoord op vragen over purpose, betrokkenheid en je maatschappelijke rol. En dus niet, zoals we nu te vaak nog denken, in een gevoel van contractuele verplichting.

De verhouding tussen arbeid en kapitaal is uit evenwicht, en Herna ziet het effect daarvan op de democratische rechtsorde. Voor ondernemingen betekent dit een aansporing om een stapje terug te doen van de going concern, voor een beter perspectief. Denk als onderneming na over je maatschappelijke verantwoordelijkheid – niet vanuit regelgeving, maar vanuit verbondenheid.

De bezoekers gingen gretig in op de discussie en hadden allemaal een aanknopingspunt voor verdere actie of reflectie. Voor de een was dat om meer flexibel te zijn in het invullen van de eigen rol in de interactie tussen maatschappij, overheid en bedrijfsleven. Voor een ander was het een aansporing om zichzelf minder te identificeren met een functietitel, maar juist met de individuele verantwoordelijkheid. De gesprekken achteraf waren geestdriftig en stimulerend.

Ten slotte
We kijken terug op een zeer geslaagde editie van The Transformation Dialogues, en danken onze beide panelleden voor hun inspirerende inbreng.

De volgende bijeenkomst zal zijn op 31 oktober. Dan verwelkomen we als gast Helen Mets, President Resins & Functional Materials bij DSM.


Would you like to receive our newsletter?